Zie het talent in ieder kind!

Zie het talent in ieder kind! - Noordhoff Uitgevers Antwoorden

.. en handel hiernaar met een talentgerichte benadering

Door H. Veenker, H. Steenbeek, M. van Dijk en P. van Geert

Kinderen zijn vaak grenzeloos nieuwsgierig. Ze zijn onderzoekend, stellen vragen waarop je als volwassene soms ook het precieze antwoord niet weet en ze proberen vol enthousiasme de wereld om zich heen te begrijpen. Bovendien lijken ze van nature al heel veel verschijnselen te kunnen ‘onderzoeken’ en ‘oplossen’. Dit gedrag stelt hen in staat in relatief korte tijd complexe vaardigheden te leren.

Het is de vraag of wij, volwassenen, ons wel genoeg bewust zijn van wat kinderen eigenlijk allemaal doen en zeggen. Herkennen we hun nieuwsgierigheid als (exact) redeneren, kunnen we de juiste vragen stellen om kinderen verder te boeien? Krijgen kinderen genoeg mogelijkheden om hun interesses en creativiteit verder te ontwikkelen? Deze vragen staan centraal in de Groningse visie op talent in het landelijke project TalentenKracht. Deze vragen zijn urgent, omdat het huidige onderwijs onvoldoende rekening houdt met de diversiteit van leerlingen en sterk wordt gestuurd door toetsen die uitgaan van ‘het gemiddelde kind’.

Talentgerichte ontwikkeling 2

In de Groningse onderzoeksgroep van het landelijke project TalentenKracht is deze nieuwsgierigheid en onderzoekende houding van kinderen op microniveau onderzocht in het basisonderwijs. Dit houdt in dat ieder kind in de dagelijkse interactie met anderen kenmerken van talentvol gedrag laat zien. Ook bleek dat leerkrachten talentvol gedrag kunnen uitlokken. Tot slot bleek, dat zij kunnen worden getraind in het uitlokken van talentvol gedrag bij kinderen. Volwassenen kunnen bijvoorbeeld de nieuwsgierigheid van kinderen aanwakkeren en hen ondersteunen bij het opzetten van redeneringen. Zo kunnen ze met ‘leerlinggerichte vragen’ leerlingen de regie geven over hun eigen denkprocessen, door vragen te stellen zoals: hoe weet je dit, heb je dit al eerder gezien, welke vorm heeft het, welke kleur heeft het, ‘wat denk je dat er gebeurt’? hoe ga je dit onderzoeken? etc. Het belang hiervan is dat de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen wordt aangewakkerd bij leerprocessen die schoolse doelen beogen.

Volgens moderne inzichten is talent een ‘ontluikend’ verschijnsel, dat wil zeggen dat het ontstaat in interacties met anderen. Leren komt in interactie tot stand en de uitkomst is niet voorspelbaar. Een statische opvatting over leren en ontwikkeling blijkt niet langer houdbaar. Een ander inzicht is het belang van een ipsatieve benadering van talent. Dit wil zeggen dat talent in kaart kan worden gebracht door de leerling met zijn/haar eigen prestaties te vergelijken.

Talent kan worden gedefinieerd als ‘het vermogen van een leerling om (ipsatief) te komen tot hoge ontwikkeling binnen een specifiek gebied of domein’. Het ontstaat in een netwerk van invloeden, waarin de leerling, de leerkracht en de taak (of de leeromgeving) de belangrijkste componenten van de ‘talentdriehoek’ zijn. In optimale interacties ontstaan ‘talentmomenten’ waarin leerkracht en leerling samen een optimaal niveau weten te bereiken.

De inzichten uit recent onderzoek zijn in het project TalentenKracht vertaald naar vijf voor de praktijk bijzonder krachtige principes. Deze principes hangen vanwege het dynamische kader nauw met elkaar samen. Het eerste principe is bijvoorbeeld: ‘Iedere leerling is talentvol en de ontwikkeling van een leerling kan alleen tot stand komen door deze als talentvol te benaderen’.

In dit principe ligt een ander principe  besloten, namelijk dat ook de leerkracht talentvol is, omdat de leerkracht een expert is in het talentvol benaderen van leerlingen. Belangrijk hierbij is dat de leerkracht omstandigheden creëert, waarin de leerling optimale prestaties laat zien. De leerkracht kan dit doen door in de interactie in bovengenoemde talentdriehoek talentmomenten te creëren.

Talentgerichte ontwikkeling 3Dit sluit aan bij principe 3: ‘Het zien van talentvol gedrag van leerlingen, dit kunnen plaatsen in een ontwikkelingsperspectief en het daarnaar kunnen handelen is een motor achter de verdere ontwikkeling van talent van leerlingen’: voor het creëren van talentmomenten zijn speciale interactievaardigheden nodig voor toepassing in de klas of groep. In TalentenKracht is hier veel ervaring mee opgedaan en is onderzoek gedaan naar pedagogisch-didactische strategieën, zoals vragen stellen en het gebruik van scaffolding: hier biedt de leerkracht ondersteuning die steeds net boven het niveau van een leerling ligt, waardoor de leerling een hoger niveau kan bereiken. Een belangrijk kenmerk van scaffolding is dat de ondersteuning zodanig wordt aangeboden, dat deze langzaam kan worden afgebouwd, waardoor de leerling steeds zelfstandiger een probleem kan oplossen waardoor kennis en/of vaardigheden toenemen. Video-feedback-coaching for teachers (VFC-t) is hierbij bijzonder effectief gebleken.

We begonnen dit artikel met een belangrijk uitgangspunt voor een visie op ontwikkeling, namelijk dat de nieuwsgierigheid van kinderen een belangrijke motor is bij leerprocessen. De Groningse visie is ontleend aan sociaal-constructivisten zoals Vygotsky, Piaget en Bruner. Op dit werk is in het kader van TalentenKracht voortgebouwd met behulp van theorieën die specifiek ingaan op het verloop van ontwikkeling in de interactie in de klas op microniveau. Door deze aanpak is enerzijds een robuuste theoretische onderbouwing vormgegeven voor een talentgerichte aanpak, anderzijds is door nauwkeurig op microniveau te kijken veel praktische informatie beschikbaar gekomen over bijvoorbeeld in dit artikel genoemde pedagogisch-didactische strategieën en hoe je die als leerkracht kan verwerven en toepassen. Kortom, de Groningse visie leidt tot een gemeenschappelijke visie, een gemeenschappelijke taal en tot gemeenschappelijke doelen voor basisscholen die talentgericht willen werken.

Meer weten?
www.talentenkrachtgroningen.nl
www.talentenkracht.nl

Over scaffolding, zie bijvoorbeeld ook:
http://wij-leren.nl/scaffolding.php

Discussie:
Geert, Paul van en Bas Levering. In: Volkskrant.

Referenties
Steenbeek, H. en W. Uittenbogaard: TalentenKracht brengt talent voor wetenschap en techniek van jonge kinderen in kaart. In: ORD researchdagen, VTB Pro, maart 2009.

Veenker, H., H. Steenbeek, M. Van Dijk en P. Van Geert: Talentgerichte ontwikkeling op de basisschool. Een dynamische visie op leren en onderwijzen. Coutinho, 2017.

Wetzels, A. (2015). Curious minds in the classroom: The influence of video feedback coaching for teachers in science and technology lessons. Groningen: University of Groningen.

BERICHT DELEN  

Populaire blogs